• 4.1. Introdución
• 4.2. Como debe ser un lugar de traballo seguro?
• 4.3. Como debe ser un equipo de traballo seguro?
• 4.4. Protección colectiva e individual
• 4.5. Sinalización de seguridade
• 4.6. A cor na industria
• 4.7. Riscos xerais e a súa prevención

4.7. Riscos xerais e a súa prevención

Para facer fronte aos riscos que leva consigo a realización do traballo para a saúde e seguridade como dixemos faise necesario coñecer a natureza deste e de todos os elementos que inflúen nel.
Á hora de desenvolver unha actividade, os riscos pódense localizar en:

• Forma de realizar o traballo: métodos e operacións para realizar as tarefas.
• Equipos: máquinas, aparatos,..., con que se realizan as tarefas.
• Condicións do ámbito: características xerais do espazo e conxunto de axentes físicos, químicos e biolóxicos.

Aquelas condicións de traballo capaces de provocar un dano para a seguridade e
saúde dos traballadores, coñécense como FACTORES DE RISCO que poden clasificarse
en:

• Condicións de seguridade.
• Contaminantes ou medio natural físico, químico e biolóxico.
• Carga de traballo.
• Organización do traballo

Condicións de seguridade

• As máquinas e os equipos.
• As ferramentas.
• Os lugares e superficies de traballo.
• A manipulación e o transporte.
• Os sistemas eléctricos.
• Os equipos contra incendios.
• Almacenamento.
• Mantemento.

Medio natural físico.

• O ruído.
• As vibracións.
• A iluminación.
• As condicións termohigrométricas.
• As radiacións.

Medio natural químico e biolóxico

• Corrosivos.
• Irritantes.
• Pneumoconióticos.
• Asfixiantes.
• Anestésicos e narcóticos.
• Bacterias.
• Protozoos.
• Virus.
• Fungos.
• Sensibilizantes.
• Canceríxenos.
• Sistémicos.

Carga de traballo

• Carga física: esforzos, posturas, movementos, manipulación de cargas.
• Carga mental: esixencias da tarefa, atención, percepción.

Organización do traballo

• A xornada de traballo.
• O ritmo de traballo.
• A automatización.
• A comunicación.
• O estilo de mando.
• A participación.
• O status social.
• A identificación coa tarefa.
• A iniciativa.
• A estabilidade no emprego.

Riscos Xerais

Dependendo de cal sexa o factor de risco que os orixina, distínguese entre:

Riscos de seguridade:

Atrapamentos, golpes e cortes, proxeccións, esmagamentos, queimaduras, risco eléctrico, risco de incendio, en definitiva, os que provocan accidentes.

Riscos hixiénicos:

Os que provocan enfermidades profesionais. Non é necesario que as condicións de traballo sexan extremas para que aparezan problemas de saúde. Por exemplo, un ruído de fondo, un foco mal orientado, unha temperatura inadecuada, etc. poden influír negativamente na realización do traballo.
- Contaminantes físicos: ruído, vibracións, iluminación.
- Contaminantes químicos.
- Contaminantes biolóxicos.
• Riscos ergonómicos: os que provocan fatiga, tanto física como mental.
• Riscos psicosociais: os que provocan insatisfacción laboral.

Riscos derivados dos lugares de traballo

O lugar en que se realiza o traballo debe estar en boas condicións de seguridade pois así evitaranse accidentes e traballarase mellor. Se isto non se cumpre, aparecen riscos de caídas ou choque.

O RD 486/1997 recolle as disposicións mínimas dos lugares de traballo. A orde e a limpeza no lugar de traballo e o mantemento axeitado dos edificios e instalacións xerais son principios básicos que favorecen a seguridade.

Riscos derivados da utilización de máquinas e ferramentas

Os riscos derivados da utilización de máquinas e ferramentas de traballo teñen unha elevada incidencia nos accidentes laborais con baixa. Entre os principais riscos que orixinan atópanse os cortes, picadas, atrapamentos, arrastre, esmagamento, etc.

Estímase que unha elevada porcentaxe dos accidentes con máquinas evitaríanse coa utilización de resgardos de seguridade. A miúdo, os elementos de seguridade existen pero están mal deseñados, fabricados con materiais inadecuados ou non se someten ás necesarias inspeccións e controis periódicos. Outras veces dificultan a realización do traballo e mesmo constitúen un risco en si mesmos.

Por outra banda, unha utilización axeitada das ferramentas por parte do traballador, podería evitar as múltiples lesións que a miúdo provocan.

Risco eléctrico

É o risco orixinado pola enerxía eléctrica. Pode producir queimaduras graves e mesmo morte por asfixia ou paro cardíaco.
A gravidade dos efectos e lesións dependerá da duración e intensidade da corrente.

Existen 2 tipos de contacto eléctrico:
- DIRECTO: É o que se produce coas partes da instalación que están en tensión.
- INDIRECTO: É o que se produce con masas postas en tensión accidentalmente.

Risco de incendio

Dado que as posibles consecuencias se se materializa este risco (perdas persoais e materiais) poden ser dramáticas, é necesario, deterse no problema e non lle restar
importancia. Para iso, deberanse ter en conta os equipos de traballo, a situación do local (lugares de traballo) e as súas condicións (características dos materiais, vías de evacuación,...). Para que o lume se inicie precísase a concorrencia dunha serie de factores (factores do lume): combustible, comburente, calor e enerxía de activación.

• COMBUSTIBLE: É toda substancia susceptible de arder. Pode ser sólida, líquida ou
  gasosa.
  
• COMBURENTE: É todo elemento na presenza do cal o combustible pode arder. O
  comburente normal é o AIRE, que contén aproximadamente un 21% en volume de
  osíxeno.
  
• CALOR: É a enerxía mínima necesaria para que se inicie a reacción. É necesario que exista un foco que proporcione a calor suficiente para que o lume se produza. Os focos máis comúns poden ser: cigarros, faíscas, lumes mal apagados, fallos eléctricos, traballos de soldadura, etc.
  
• REACCIÓN EN CADEA: é o proceso polo cal se produce e se propaga o lume.

Os factores que propician que un lume se inicie, poderíanse clasificar do seguinte
xeito:

1. Factores técnicos:
   1.1. Características dos combustibles presentes: a súa inflamabilidade, a súa carga
   térmica, etc.
   1.2. Condicións de manipulación e almacenamento dos combustibles.
   1.3. Focos de ignición previsibles ou presentes: faíscas de orixe eléctrica ou mecánica,
   lapas, gases ou superficies quentes, reaccións exotérmicas, etc.
2. Factores humanos:
   2.1. Experiencia dos traballadores.
   2.2. Coñecemento dos riscos por parte dos traballadores.
   2.3. Disciplina.

E os factores que favorecen a propagación do lume poden ser:

1. Factores técnicos:
   1.1. Situación, distribución e características dos combustibles no local.
   1.2. Resistencia ao lume do local.
   1.3. Suficiencia, adecuación e mantemento dos medios de detección, alarma e extinción.
2. Factor humano:
   adestramento do persoal na loita contra incendios e organización da loita contra incendios.
   Xunto co aumento da temperatura, o fume e o gas tóxico que desprenden os incendios, son elementos extremadamente perigosos e os que máis danos causan entre as persoas, poden danar o sistema respiratorio e causar danos irreparables.

Risco derivado do transporte e manipulación de materiais

Na maioría das tarefas do proceso produtivo, é necesario transportar, manipular e almacenar materiais e unha gran porcentaxe de accidentes de traballo prodúcense durante as operacións de traslado dos mesmos ao longo do proceso produtivo. Estes
accidentes adoitan ser leves, pero nalgúns casos chegan a ser mortais. Debido á crecente mecanización deste proceso, a intervención humana foise reducindo pero aínda así, seguen existindo tarefas nas que segue facéndose imprescindible.

Os riscos máis frecuentes derivados da utilización dos equipos para levantamentos de carga son as caídas de altura, golpes ou atrapamentos debidos, na súa maioría, a un mal funcionamento dalgún dos seus elementos.

Con respecto ás carretas elevadoras os principais riscos que presentan son os seguintes:

• Caída de cargas e obxectos.
• Caída, basculamento ou envorco da carreta.
• Choques con elementos diversos.

Se a manipulación das cargas se realiza de forma manual, os principais efectos daniños aos que se pode ver exposto o traballador son:

• Lesións dorsolumbares.
• Distensións ou roturas musculares ou de ligamentos.
• Caídas ao mesmo ou distinto nivel por dificultades de paso ou impedimento de visión.
• Golpes ou cortes como consecuencia do seu aspecto exterior.

Riscos derivados do almacenamento de materiais

O correcto almacenamento de materiais, pode contribuír de forma moi eficaz na prevención de accidentes. Que o almacenamento non se realice de forma correcta pode
provocar unha serie de riscos, sendo os máis importantes:

• Caída de materiais.
• Choques contra obxectos.
• Caídas ou derrubamentos.

Riscos en traballos de mantemento

Existen determinadas zonas nos lugares de traballo que polas súas especiais características son moi perigosas. O acceso ás devanditas zonas só será posible mediante autorización previa e seguindo un procedemento de traballo establecido para o devandito fin (permiso de traballo).

Os traballadores dedicados ao mantemento son os encargados de previr posibles paradas ou de reparar aquelas que se produzan. Antes de efectuar un traballo de mantemento faise necesario dispoñer dun permiso de traballo.

A realización deste tipo de tarefas pode supoñer unhas consecuencias moi graves, entre elas a morte.

Riscos derivados da exposición ao ruído

Un son é a sensación auditiva producida por unha onda acústica. Cando o son se fai
desagradable e molesto para o oído, entón fálase de ruído. A diferenza entre son e ruído non é de natureza física, senón subxectiva.

A OMS defíneo como todo son non desexado, as consecuencias do cal son unha molestia para o público, con risco para a saúde física e mental.

O ruído pode desembocar en patoloxías máis ou menos graves, especialmente xordeiras, ademais de irritabilidade, insomnio, falta de atención, aumento da presión arterial, etc., e mesmo pode provocar modificacións no carácter ou no comportamento (agresividade, ansiedade..)

O risco de perda auditiva empeza a ser significativo a partir dun nivel diario de 80 decibelios supoñendo varios anos de exposición e xornadas de 8 horas. Pero poderiamos dicir que, o ruído provocado por impresoras, timbres, sirenas, teléfonos, ... aínda que non chegan a ocasionar a perda da audición, si contribúen ao aumento da carga mental que soporta o individuo.

A maioría das actividades implicadas na industria téxtil lévase a cabo a uns niveis de ruído por enriba dos Valores Límite permitidos pola lexislación. As principais fontes de ruído atópanse na fase de fabricación.
As medidas de prevención fronte ao ruído obrigan o traballador a utilizar protectores auditivos, a partir dos 90 decibelios, sendo aconsellables a partir dos 80.

Riscos derivados da exposición a vibracións

As vibracións son movementos oscilatorios dun corpo, obxecto ou máquina que se lle transmiten ao corpo humano.
Os efectos das vibracións no ser humano dependen do tipo de frecuencia así como do tempo de exposición, postura da persoa, o seu peso,…, é dicir, non todos os individuos presentan a mesma sensibilidade ante o mesmo tipo de vibración. Algúns dos máis
coñecidos serían, malestar xeral, ansiedade, náuseas por mareos, diminución do rendemento laboral e intelectual, problemas nos ósos e nas articulacións, etc.
Dependendo da zona do corpo que reciba directamente as vibracións, estas poden ser:
- Vibración man-brazo: prodúcense polo contacto dos dedos ou da man co elemento vibrante.
- Vibración corpo completo: resultante do contacto directo de todo o corpo coa vibración.

Riscos derivados do ambiente térmico

O corpo humano necesita manter unha temperatura interna de aproximadamente 37º C; para logralo posúe mecanismos físicos e fisiolóxicos (secrecións de suor, tremores,
pel de galiña,…).

Cando os mecanismos naturais do home non son capaces de regular a temperatura, aparece unha serie de efectos prexudiciais para a saúde:
- Estrés térmico por calor: golpe de calor, esgotamento por calor, insolación, cambras.
- Estrés térmico por frío: trastornos da conciencia, diminución da agudeza visual
e auditiva, diminución da frecuencia cardíaca e respiratoria, baixada da tensión arterial...

As desviacións da situación ideal de temperatura e humidade, aínda que non sexan
extremas, poden influír de forma negativa sobre o individuo provocando situacións de
disconfort termohigrométrico que poden levar a reducir o rendemento do individuo e
provocar o aumento do número de erros.

Polo tanto, o traballo debe desenvolverse nunhas condicións nas que a temperatura ambiente, a humidade e a velocidade do aire sexan as axeitadas á actividade a realizar, de tal forma que se a realización da tarefa require moita actividade física se deben evitar as altas temperaturas en contraposición a aquelas nas que se realizan tarefas de tipo estático.

No Real Decreto 486/1997, do 14 de abril, polo que se establecen as disposicións mínimas de seguridade e saúde nos lugares de traballo, establécense as seguintes esixencias sobre control térmico dos lugares de traballo:
- Temperatura para traballos sedentarios entre 17º C e 27º C.
- Temperatura para traballos lixeiros entre 14º C e 25º C.
- Humidade relativa entre o 30 e o 70%. Agás naqueles lugares onde exista risco de electricidade estática que será inferior ao 50%.

Para conseguir unha situación de confort termohigrométrico, ademais de actuar sobre a temperatura e humidade ambiente, pódese actuar sobre a vestimenta.

Riscos derivados do ambiente luminoso

A luz permítenos ver o que facemos co que unha iluminación inadecuada pode provocar accidentes.

Un bo sistema de iluminación debe asegurar: suficiente cantidade de luz, o contraste adecuado na tarefa, o control dos cegamentos, e certo grao de confort visual. Ademais fai que os empregados se sintan mellor, necesiten un menor esforzo para desenvolver as súas tarefas e eviten os perigos con maior facilidade.

No Real Decreto 486/1997, sobre disposicións mínimas de seguridade e saúde nos lugares de traballo, establécense os niveis de iluminación requiridos nos postos de traballo en función das esixencias visuais das tarefas a realizar.

*Débense duplicar se:
• Existen riscos apreciables de caída, choques ou outros accidentes.
• A tarefa efectuada non permite erros de apreciación porque poida supoñer perigo para os traballadores.

Riscos derivados da exposición a contaminantes químicos

Na industria, empréganse gran cantidade de produtos químicos que poden resultar prexudiciais para a saúde. Canto menor sexa a dose necesaria para que unha substancia produza danos no organismo, maior é a súa toxicidade. Os seus efectos pódense manifestar mesmo, moito tempo despois de cesar a exposición.

As vías de entrada no organismo son as seguintes:
- Dérmica: os contaminantes penetran no organismo por absorción, a través da pel.
- Respiratoria: introdúcense no organismo a través da respiración.
- Dixestiva: introdúcense a través do aparato dixestivo.
- Parenteral: introdúcense a través de feridas, chagas, cortes, etc.

Riscos ergonómicos e psicosociais

A ergonomía e psicosocioloxía tratan de adecuar o posto de traballo e o seu ámbito físico, mental e social ás características e capacidades do traballador, co fin de evitar os efectos negativos sobre a saúde, mellorar as condicións de traballo e incidir no equilibrio da persoa, considerada como unha totalidade, co ámbito que o rodea. Así, consideran aspectos tales como:

• Condicións ambientais: iluminación, ruído, temperatura.
• Carga de traballo:
  - Carga física, producida por:
  / Esforzos físicos: estáticos e dinámicos.
  / Postura de traballo: traballar sentado ou de pé.
  / Manipulación de cargas.
  / Movementos repetitivos.
  - Carga mental, derivada de:
  / Esixencias do traballo.
  / Organización do traballo: xornada de traballo, ritmos de traballo, estilo de mando, comunicación, participación, identificación coa tarefa, estabilidade no emprego.

A carga de traballo pódese definir como o conxunto de requirimentos físicos e psíquicos aos que se ve sometido o traballador ao longo da súa xornada laboral. O desempeño do traballo por parte do traballador pode provocarlle unha fatiga, tanto física como mental, que pode xerar efectos máis ou menos graves sobre a saúde do traballador(diminución da atención, diminución da súa actividade normal ou irritabilidade, depresión, dor de cabeza, mareos, insomnio, etc.)

MEDIDAS PREVENTIVAS
Para facer fronte aos distintos riscos presentes no ámbito laboral, apareceron distintas técnicas de loita, as técnicas preventivas:

• Seguridade.
• Hixiene.
• Ergonomía.
• Psicosocioloxía.
• Medicina no traballo.

Dende a publicación da Lei de prevención de riscos laborais, a ergonomía e a psicosocioloxía pasaron a constituír verdadeiras técnicas preventivas, en igualdade de importancia ás consideradas ata entón como tradicionais.

Medidas de seguridade

A Seguridade no traballo ten por obxecto eliminar ou diminuír o risco de que se produzan os accidentes de traballo.

Como?

Tendo ao día as condicións de seguridade (máquinas, ferramentas, locais, etc.). Así, localiza e analiza os riscos pertencentes ao seu campo de acción e formula accións de prevención, protección e corrección.

Ex. A inspección é unha técnica de seguridade que consiste na análise realizada mediante a observación directa das instalacións, equipos e procesos produtivos co fin de identificar os perigos existentes e avaliar os riscos.

Para iso, elabórase unha lista dos aspectos que hai que ter en conta e vaise comprobando se cumpren coas esixencias de seguridade ou se, pola contra, presentan algunha situación de risco. A partir disto adoptaranse as medidas de prevención ou protección axeitadas.

Siguiente